Menu

HISTORIA ARCHIPREZBITERATU RYCHTALSKIEGO

W 1200 roku na terenie diecezji wrocławskiej jako pierwszy powstał archidiakonat wrocławski, następniegłogowski (od 1228 r.), opolski (od 1230 r.) i legnicki (od 1262 r.). Archidiakonaty wyodrębniono w celu usprawnienia administracji diecezją, a taki podział utrzymywał się przez następne stulecia. Zarządzali nimi jako wikariusze biskupi archidiakoni, których zadaniem było przekazywanie poleceń biskupów diecezjalnych do proboszczów i przeprowadzanie co trzy lata wizytacji generalnych w archidiakonacie. W skład archidiakonatów wchodziły archiprezbiteraty podzielone na 1328 parafii. Archidiakonat wrocławski składał się z  archiprezbiteriatów: Bolków, Borów, Cerekwica, Głuchołazy, Grodków, Kamienna Góra, Kąty Wrocławskie, Kiełczyn, Milicz, Namysłów, Nysa, Oleśnica, Opatów (w Polsce), Ostrzeszów (w Polsce), Otmuchów, Paczków, Prudnik, Przychowa, Rychbach, Rychtal, Skoroszyce, Strzegom, Syców, Środa Śląska, Świebodzice, Widnawa, Wiązów, Wołów, Wrocław św. Maurycego, Wrocław św. Mikołaja, Ząbkowice Śląskie, Ziębice, Złote Góry, Žulová i Żmigród. W 1376 roku w skład archiprezbiteratu namysłowskiego wchodziło dwadzieścia pięć parafii: Namysłów, Wilków, Michalice, Dziadowa Kłoda, Włochy, Wojciechów, Rychnów, Ziemiełowice, Biestrzykowice, Mąkoszyce, Wszechświęte, Smolna, Boguszyce, Stronia, Solniki Wielkie, Gorzesław, Wabienice, Miłowice, Pągów, Jakubowice, Siemysłów, Smogorzów, Pawłowice, Głuszyna, Bukowa Śląska. Dnia 7 maja 1382 roku król Wacław IV potwierdził w swoim dokumencie istnienie dóbr ziemskich biskupstwa wrocławskiego, w dokumencie tym nic nie wspomniano o opustoszałych Bandlowicach (Rychtalu), których próby ponownego zagospodarowania zakończyły się niepowodzeniem. Według dokumentu z dnia 2 lutego 1400 roku archiprezbiteraty zostały podzielone na mniejsze okręgi i tym samym w obrębie archiprezbiteratu namysłowskiego wyliczono czternaście następujących parafii: Krzyżowniki, Rychtal, Głuszyna, Michalice, Namysłów, Włochy, Rychnów, Jakubowice, Siemysłów, Wilków, Biestrzykowice, Kowalowice, Smogorzów, Bukowa Śląska. W związku z powiększającą się liczbą parafii i wiernych w 1724 roku biskup wrocławski przeprowadził kolejny podział archidiakonatu wrocławskiego, w wyniku czego archiprezbiterat namysłowski od tej chwili składał się z czternastu parafii: Krzyżowniki, Rychtal, Głuszyna, Michalice, Namysłów, Włochy, Rychnów, Ziemiełowice, Siemysłów, Wilków, Biestrzykowice,Kowalowice, Smogorzów, Bukowa Śląska. Kilka lat później w 1738 roku J.E. ks. kard. Ludwik Filip Sinzendorf – biskup wrocławski, przeprowadził kolejną reorganizację diecezji wrocławskiej i powołał do istnienia archiprezbiterat w Rychtalu. W chwili erygowania archiprezbiterat ten tworzyły następujące parafie:

1) Kowalowice (filie w Kamiennej i Rychnowie),              

2) Krzyżowniki (filia w Proszowie, Mater adjuncta* w Michalicach i filia w Baldwinowicach),

3) Rychtal (filie w Głuszynie i w Wielkim Buczku),

4) Smogorzów (filia w Drożkach),

5) Włochy (filia w Świniarach Wielkich),

Pierwszym archiprezbiterem (dziekanem) rychtalskim został ustanowiony ks. Jan Jerzy  Dudina – proboszcz z Krzyżownik. Powyższy skład parafialny archiprezpiteratu rychtalskiego funkcjonował do początków XX wieku. Na początku XX wieku rozpoczął się proces reorganizacji archidiakonatu rychtalskiego w wyniku czego  zmieniała się liczba parafii wchodzących w jego skład administracyjny. Otóż w 1902 roku mieszkańcy dawnej parafii w Głuszynie (filia parafii Rychtal w latach 1676 – 1917) wystąpili do J.E. ks. kard. Georga Koppa - biskupa  wrocławskiego z inicjatywą utworzenia w tej miejscowości samodzielnej parafii.  Nie minęło wiele czasu, a w ich ślady w 1904 roku poszli mieszkańcy dawnej parafii w Michalicach (Mater adjuncta parafii Krzyżowniki w latach 1614 – 1904). Władza duchowna wyszła naprzeciw prośbom mieszkańców obu miejscowości, w których utworzono kuracje/lokalie, czyli jednostki kościelne wydzielone z macierzystych parafii. Erygowanie przez biskupa nowych jednostek administarcyjnych miały ułatwić wiernym wypełnianie obowiązków religijnych i ich ściślejszy związek z duszpasterzami. Wprawdzie kuracje/lokalie w Głuszynie i Michalicach posiadały własne terytoria, wiernych, kościoły, lecz w ścisłym tego słowa znaczeniu nie były pełnoprawnymi parafiami, a ich zarządcy (kuratusi/lokaliści) nie byli proboszczami. Nowe jednostki otrzymały także własne zarządy majątkowe, ale w sprawach duszpasterskich nadal były częściowo zależne od parafii macierzystych. W tym miejscu należy przedstawić drogę Głuszyny i Michalic do utworzenia samodzielnych parafii. Kurację/lokalię w Głuszynie wydzielono z parafii Rychtal, a droga do usamodzielnienia była następująca, otóż pierwszym kuratusem/lokalistą został ustanowiony ks. Paweł Jesch, wikariusz z Krzyżownik, kolejnym w latach 1905 – 1907 był ks. wikariusz Augustyn Kucharczyk. Niestety w 1907 roku tymczasowo zawieszono starania o utworzenie samodzielnej parafii ponieważ biskup wrocławski nie ustanowił w Głuszynie kolejnego kuratusa/lokalisty. Po dwóch latach oczekiwania, w 1909 roku  kuratusem/lokalistą został mianowany ks. Karol Pasternak, który pełnił te obowiązki do 1914 roku. Po jego odejściu funkcję objął ks. Wilhelm Nowak i pełnił ją do 1917 roku. Przez szereg lat starań kuratusi/lokaliści nadal podlegali proboszczowi w Rychtalu. Po wielu latach zabiegów, starań i dokumentowania gwarancji ekonomicznej egzystencji, że mieszkańcy zdołają utrzymać samodzielną parafię w 1917 roku dekretem J.E. ks. kard. Adolfa Bertrama – biskupa wrocławskiego z parafii Rychtal wyłączono miejscowość Głuszynę i erygowano tam samodzielną parafię, której pierwszym proboszczem został ks. Wilhelm Nowak. Natomiast w 1904 roku kurację/lokalię w Michalicach wyłączono z parafii Krzyżowniki co umożliwiło bardzo szybkie zabiegi o samodzielną parafię. W 1904 roku kuracja/lokalia Michalice otrzymała kuratusa/lokalistę, którym ustanowiono ks. Romana Kubisa, nadal jednak podległego proboszczowi w Krzyżownikach. Stan taki trwał do 1907 roku, mieszkańcy Michalic po okresie zabiegów, starań i dokumentowania gwarancji ekonomicznej egzystencji, że zdołają utrzymać samodzielną parafię otrzymali pozytywną odpowiedź ze strony władzy kościelnej i w 1907 roku od parafii Krzyżowniki, dekretem J.E. ks. kard. Georga Koppa odłączono kościoły w Michalicach i Baldwinowicach w wyniku czego powstała samodzielna parafia z rezydującym tam na stałe proboszczem, którym został ustanowiony dotychczasowy kuratus/lokalista ks. Roman Kubis. Parafia Michalice została włączona do archiprezbiteratu rychtalskiego w 1907 roku, a Głuszyna w 1917 roku. Od tej pory archiprezbiterat tworzyły parafie:

1) Głuszyna,

2) Kowalowice (filie w Kamiennej i w Rychnowie),

3) Krzyżowniki (filia w Proszowie), 

4) Michalice (filia w Baldwinowicach),

5) Rychtal (filia w Wielkim Buczku),   

6) Smogorzów (filia w Drożkach), 

7) Włochy (filia w Świniarach Wielkich), 

W 1919 roku po wprowadzeniu postanowień Traktatu Wersalskiego i włączeniu Rychtala wraz z okolicami do Polski archiprezbiterat został przecięty granicą państwa, a parafie w Głuszynie, Kowalowicach, Michalicach, Smogorzowie oraz we Włochach zostały po stronie niemieckiej, natomiast parafie w Rychtalu i w Krzyżownikach znalazły się na terenie Polski. Taki stan był dość uciążliwy dla kapłanów oraz biskupów wizytujących parafie, ale także dla wiernych, którzy za każdym razem musieli przekraczać granicę państwa. Problem ten został rozwiązany w 1925 roku, otóż dnia 28 października tego roku papież Pius XI wydał bullę „Vixdum Poloniae Unitas”, dotyczącą nowego podziału administracyjnego Kościoła w Polsce po Traktacie Wersalskim. Parafie w Rychtalu i w Krzyżownikach zostały na mocy tej bulli wcielone do archidiecezji poznańskiej, tak więc dzień 28 października 1925 roku był ostatnim dniem istnienia archiprezbiteratu rychtalskiego, w jego miejsce utworzono dekanat braliński składający się z parafii:

1) Bralin (filia w Mnichowicach),  

2) Cieszyn, 

3) Krzyżowniki (filia w Proszowie),   

4) Mąkoszyce (filia w Marcinkach), 

5) Nowa Wieś Książęca (filie w Drożkach),

6) Rychtal (filia w Wielkim Buczku), 

7) Trębaczów,

8) Turkowy (filie w Domasłowie, w Kozie Wielkiej i w Słupi p/Bralinem),                                  

Pozostałe parafie z dawnego archiprezbiteratu rychtalskiego czyli Głuszyna, Kowalowice, Michalice, Smogorzów i Włochy zostały włączone do archiprezbiteratu Namysłów w archidiecezji wrocławskiej na terenie Niemiec. Oficjalne i uroczyste utworzenie nowego dekanatu bralińskiego i włączenie go do archidiecezji poznańskiej odbyło się w niedzielę 22 listopada 1925 roku w Bralinie, a symbolicznego włączenia w imieniu J.E. ks. Kard. Augusta Hlonda, metropolity poznańskiego, Prymasa Polski dokonał ks. bp Stanisław Kostka Łukomski, radca wojewódzki Sczaniecki i ksiądz kanonik Zborowski. Trzeba dodać, że ostatnim archiprezbiterem/dziekanem rychtalskim był ks. Paweł Polednia z Krzyżownik. Archiprezbiterat rychtalski istniał w latach 1738 – 1925.

Opr. Maciej Oscenda

PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY

ARCHIPREZBITERZY RYCHTALSCY

Ks. kan. Jan Antoni Kuntze - archiprezbiter rychtalski w latach 1782 - 1790 i 1804 - 1809

Ks. kan. Franciszek Hertel - wicedziekan rychtalski w latach 1838 - 1848, archiprezbiter rychtalski w latach 1848 - 1888

Ks. Teodor Myśliwiec - archiprezbiter rychtalski w latach 1888 - 1893

Ks. kan. Józef Hettwer -archiprezbiter rychtalski w latach 1893 -1916

Ks. kan. Franciszek Richter - wicedziekan rychtalski w latach 1894 - 1902

Ks. kan. Paweł Polednia - wicedziekan rychtalski w latach 1902 - 1916, dziekan rychtalski w latach 1917 - 1925

DOKUMENTY ARCHIWALNE 

Archiprezbiterat Rychtal - 1851 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1857 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1867 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1871 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1895 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1899 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1905 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1907 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1909 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1911 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1912 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1913 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1914 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1915 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1917 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1918 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1919 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1920 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1921 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1922 r.

Archiprezbiterat Rychtal - 1925 r.

Dzisiaj jest

sobota,
31 października 2020

(305. dzień roku)

Polecamy strony

Licznik

Liczba wyświetleń:
4283094

Wyszukiwanie